Prawa autorskie w Polsce: Co warto wiedzieć?

Prawa autorskie - kogo dotyczą i jakie są konsekwencje ich naruszenia? Jaka jest różnica pomiędzy prawem autorskim osobistym, a prawem autorskim majątkowym?

Prawa autorskie w Polsce: Co warto wiedzieć?
Wyjaśniamy na czym polega ochrona prawno-autorska

Nie każdy z nas posiada wiedzę odnośnie podstawowych zagadnień z zakresu ochrony praw autorskich. Każdy z nas może jednak zostać twórcą, świadomie bądź nie. Warto więc zdobyć choćby minimalną wiedzę w tym temacie, choćby po to, aby wiedzieć jakie prawa przysługują autorowi oraz czym grozi ich naruszanie.
 

PRAWA AUTORSKIE - PODSTAWA PRAWNA

Aktem prawnym regulującym prawa autorskie w Polsce jest ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Art. 1. ustawy definiuje prawa autorskie jako: „każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór)”.

  Mówiąc prostymi słowami, o przedmiocie prawa autorskiego (utworze) mówimy, wówczas gdy:
 
  • jest wynikiem działalności człowieka – twórcy,
  • jest działaniem twórczym, tj. kreacyjnym,
  • posiada indywidulany (unikalny) charakter,
  • posiada ustaloną (uchwytną w świecie realnym) formę,
  • sposób jego wyrażenia jest dowolny,
  • jego przeznaczenie oraz wartość jest dowolna.  

Ochroną prawną zostaje objęty  w sposób automatyczny każdy utwór z chwilą jego ustalenia – bez konieczności podejmowania żadnych formalnych działań, nawet jeżeli nie zostanie ukończony.

 

KOGO MOŻNA UZNAĆ ZA TWÓRCĘ?

Twórcą, któremu przysługuje prawo autorskie jest każda osoba, która uzewnętrzniła i stworzyła utwór. Nie ma tutaj znaczenia czy jest się osobą dorosłą, dzieckiem czy też osobą ubezwłasnowolnioną. Twórcą może być dosłownie każdy, niezależnie od posiadanej zdolności do czynności prawnych.

 

JAKI OBSZAR DZIAŁAŃ OBEJMUJĄ PRAWA AUTORSKIE?

Prawami autorskimi objęty jest jedynie sposób wyrażenia utworu, a nie szereg innych treści, szczegółowo opisany w ustawie, np. idee, metody, procedury, proste informacje prasowe, koncepcje matematyczne czy tabele pozbawione oryginalnych treści.

Aby mówić o prawach autorskich musimy mieć do czynienia z utworem:
 
  • wyrażonym słowem, symbolami matematycznymi lub znakami graficznymi,
  • plastycznym,
  • fotograficznym,
  • lutniczym,
  • wzornictwa przemysłowego,
  • architektonicznym, architektoniczno-urbanistycznym i urbanistycznym,
  • muzycznym i słowno-muzycznym,
  • scenicznym, sceniczno-muzycznym, choreograficznym i pantomimicznym,
  • audiowizualnym (w tym filmowym).

Naruszenie praw autorskich w Polsce pociąga za sobą odpowiedzialność prawną: cywilną bądź karną.

 

O PRAWACH AUTORSKICH SŁÓW KILKA

Prawa autorskie możemy podzielić na osobiste – wieczne i niezbywalne oraz majątkowe – ograniczone w czasie i zbywalne.

 

PRAWA AUTORSKIE OSOBISTE

Chronią więź twórcy z utworem w sposób nieograniczony czasowo oraz nie podlegający zrzeczeniu się lub zbyciu danego utworu.

Obejmują przede wszystkim prawo do:
 
  • autorstwa utworu – jeżeli dana osoba nie stworzyła danego utworu, pod żadnym pozorem nie może się podawać za jego autora,
  • oznaczania utworu swoim nazwiskiem bądź pseudonimem,
  • anonimowego udostępniania swego utworu,
  • zapewnienia nienaruszalności treści i formy utworu,
  • pełnienia nadzoru podczas korzystania z utworu przez inne osoby.

W przypadku naruszenia praw autorskich osobistych w wyniku działań innej osoby, twórca może zażądać:
 
  • zaniechania tych działań,
  • usunięcia skutków naruszenia,
  • publicznego oświadczenia złożonego w odpowiedniej formie i treści,
  • zadośćuczynienia przyznanego na drodze sądowej.
 

PRAWA AUTORSKIE MATERIALNE

Nadają twórcy bądź osobie upoważnionej, wyłączne prawo do korzystania z utworu, rozporządzania nim oraz do wynagrodzenia za jego korzystanie. Prawa majątkowe przechodzą na inną niż twórca osobę poprzez dziedziczenie bądź umowę o przeniesienie autorskich praw majątkowych.

Twórca bądź osoba upoważniona może udzielić uprawnień do korzystania z utworu przez inne osoby. Następuje to poprzez umowę licencyjną lub umowę przekazującą prawa do utworu.

W przypadku naruszenia praw autorskich majątkowych przez inną osobę, uprawniona osoba może zażądać:
 
  • zaniechania naruszenia,
  • usunięcia skutków naruszenia,
  • naprawienia wyrządzonej szkody,
  • wydania uzyskanych korzyści,
  • uproszczonej formy odszkodowania (w wysokości dwu-, a nawet trzykrotności wynagrodzenia wynikającego z korzystania z utworu),
  • zadośćuczynienia przyznanego na drodze sądowej.

PODZIEL SIĘ

Powiązane artykuły na stronie